شرح خطبه متقین نهج البلاغه/استاد پناهیان

جلسه 4: تأمّل در مقدمۀ کلام امیرالمومنین(ع) در خطبه همام

  • انگیزه‌ها و فواید ابتداء نمودن کلام با حمد و ثنای الهی

  • تأمّل در مقدمۀ کلام امیرالمؤمنین علی‌(ع) قبل از توصیف متقین

    • الف. بخش اوّل مقدمه

      • چگونه خدایی قابل پرستش است؟

      • نفع تقوا به چه کسی می‌رسد؟

    • ب. بخش دوم مقدمه

      • بررسی تفاوتهای طبیعی انسانها

      • ارتباط تقوا با خصلت‌های متفاوت در آدم‌ها

جلسه 5: اهمّیت درک زیبایی مفهوم «تقوا»

  • اهمیت رؤیت زیبایی‌های دین

  • بازشناسی مفهوم «تقوا»

    • علّت درک نکردن زیبایی مفهوم تقوا چیست؟

    • رابطۀ مفهوم تقوا با مفهوم عشق چیست؟

    • رابطه مفهوم تقوا با مفهوم ترس و... چیست؟

    • بررسی عناصر موجود در تقوا

  • ضرورت نیاز به تقوا از زاویۀ هستی‌شناسی و انسان‌شناسی

  • نوع معیشت امام زمان‌(عج) و یاران خاص ایشان در زمان ظهور و ارتباط آن با مفهوم تقوا

جلسه 6: بررسی مفاهیمی همچون «تشیع، اهل، فضل» و نگاهی به ورودی ها و خروجی های دل

  • رابطۀ مفهوم تشیع با مفهوم تقوا

  • بررسی گوارا بودن و نبودن برخی از کلمات نزد امیرالمؤمنین‌(ع)

  • اهل فضائل شدن به چه معنی است؟

  • بررسی تفاوت فضل خداوند با فضل ما

  • خروجی‌های دل مهمتر است یا ورودی‌های دل؟

  • آیا می‌توان مهمترین خروجی دل، یعنی «زبان» را کنترل کرد؟

جلسه 7: اهمّیت و چگونگی کنترل زبان

  • بررسی تفاوت ها و شباهت های شهوت و لسان در بیچارگی انسان

  • چگونگی ریشه‌کن نمودن بدی‌ها از راه کنترل زبان

  • بیان سه نمونه از گناهان زبانی

    • عیبی که در ارتباط با دیگران است همچون غیبت

    • عیبی که در ارتباط با خودمان است همچون دروغ

    • عیبی که در ارتباط با خداوند است همچون تجلّی تکبر در سخن گفتن

  • مراحل کنترل زبان

    • چه حرفی بزنیم و چه حرفی نزنیم؟

    • چگونه حرف بزنیم و چگونه حرف نزنیم؟

    • با چه نیتی حرف بزنیم؟

  • جبران بد زبانی با خوش زبانی (بیان دو نمونه)

    • تلاوت قرآن

    • خوش زبانی با نزدیکان خصوصاً والدین

  • تأثیرات سکوت حکیمانه در رسیدن به سخن گفتن به «صواب»

جلسه 8: ارتباط سخن گفتن با سکوت

  • دلایل دشواری کنترل زبان

  • بررسی فضایل «سکوت» یا راحت‌ترین راه کنترل زبان

  • سکوت برتر است یا سخن گفتن؟

  • خطر فقط نگاه منفعلانه داشتن به دین

  • چرا بیشتر به سکوت توصیه شده‌ایم؟

  • چرا امیرالمؤمنین از سخن گفتن متقین در اوّلین فراز کلام خود سخن می‌گوید نه از سکوت؟

جلسه 9: اهمّیت و شرایط یک لباس خوب

  • اهمّیت لباس

    • در خدمت به دین

    • در خدمت به خود

  • بررسی کاربردهای لباس

    • الف. از نظر نیّت

      • (رابطۀ آراستگی لباس و داشتن نیّت درست)

    • ب. از نظر ظاهر

      • شرایط لباس میانه

      • اقسام تظاهرات معنوی

  • نتایج پوشیدن لباس میانه

جلسه 10: اهمّیت کنترل چشم و تقویت دل

  • بررسی جایگاه چشم از منظر یکی از ورودی‌های دل

  • راههای تقویت دل بعنوان پشتوانۀ چشم

  • کارکردهای مثبت چشم

  • نتایج تقویت دل در رابطه با چشم

    • جلوگیری از آثار بد نگاه

    • کنترل نگاه

  • دلایل اهمّیت کنترل چشم

  • رابطۀ کنجکاوی با تأثیرات بد نگاه

جلسه 11: بررسی نقش کلیدی تواضع

  • بررسی معنای «مشی» در عبارت «مشیهم التواضع»

  • چرا طبع آدمی تواضع کردن را عجیب و سخت می‌داند؟

  • اهمّیت فوق‌العاده تواضع

    • در زندگی فردی

    • در زندگی اجتماعی

  • ارتباط حقیقت تواضع با رفتارهای متواضعانه

جلسه 12: راههای کنترل نگاه

  • بررسی راههای کنترل نگاه در مقابل نامحرم

    • درک فلسفه محرومیت‌ها و چشم‌پوشی از محرومیت‌ها

      • الف. آثار مثبت چشم‌پوشی از محرومیت‌ها

      • ب. آثار منفی عدم چشم‌پوشی از محرومیت‌ها

    • درک اثرات جبران ناپذیر نگاه در دل و روح آدمی

      • الف. بررسی اثرات نگاه خوب

      • ب. بررسی اثرات نگاه بد

  • درک عظمت خدا راهکار گذشتن از لذّت نگاه حرام

  • راههای درک عظمت خداوند

    • اثرات سجده‌های طولانی

    • اجرای فرمان خداوند بر خلاف میل خودمان

جلسه 13: بازنگری مقدمه و پنج فراز ابتدایی خطبه همام

  • نگاهی به اثر مونتاژ (کنار هم گذاشتن) مطلوب و یا نامطلوب آیات و روایات

  • تفاوت درخواست توصیه با درخواست توصیف برای آدم شدن

  • به چه دلیل خطبۀ همام از عمق جان امیرالمؤمنین‌(ع) برخواسته است؟

  • بررسی اثر خطبۀ همام بعد از دو مرحله

    • مرحله اول: فهم دانه دانه فرازهای خطبه

    • مرحله دوم: فهم خطبه بعد از کنار هم گذاشتن فرازهای آن

  • نگاه دیگری به معنای اهلیّت داشتن برای فضایل

  • نگاهی اجمالی به ظواهر اهل تقوا

  • بررسی خطرات صفت برتری طلبی

  • بررسی تأثیرات چشم پوشی از حرام و مخالفت با خواسته‌های دل

جلسه 14: علم نافع و غیر نافع

  • بیان سه نکته مهم دربارۀ «وقفوا اسماعهم علی العلم النافع لهم»

    • وقف کردن

    • تأکید بر علم آموزی

    • پرهیز از علم غیرنافع

  • بررسی آثار و ویژگی‌های علم غیر نافع

  • ویژگی‌های علم نافع

  • رسالت رسانه‌ها و نظام آموزشی در ایجاد فرهنگ پرهیز از علوم و آگاهی‌های غیر نافع

  • بررسی اهمّیت علم آموزی خصوصاً در دوران جوانی

    • شناخت معنای وقف دربارۀ علم

  • آیا علم نافع تنها مربوط به علوم دینی است؟

جلسه 15: ارتباط تقوا با علم

  • چگونگی توجه به خطبه همام

  • رابطۀ علم‌آموزی با معنویت و تقوا

  • بررسی یکی دیگر از ضررهای علم غیرنافع و ارتباط آن با موضوع توجه و تمرکز در نماز

  • بررسی برخی از آثار و برکات علم

    • ارتباط درک پیچیده‌گی‌های دین با علم آموزی

    • ارتباط صبر با علم آموزی

    • ارتباط تواضع با علم آموزی

    • ارتباط نماز با علم آموزی

  • طبیعی نبودن کم بود معنویت در دانشگاهها

  • توجه به معنی وقف در ارتباط با علم‌آموزی

جلسه 16: یکی دیگر از وجوه ارتباط تقوا با علم

  • ارتباط توصیه‌های حداکثری با حداقل دین‌داری

  • بیان یکی دیگر از وجوه تأثیرات علم نافع بر تقوا

    • ارتباط جهل، با دشمنی نسبت به دین

    • ارتباط علم با جهل

  • مهمترین درس اخلاق صدا و سیما چه می‌تواند باشد؟!

  • حقِّ گوش از لسان امام سجاد‌(ع)

جلسه 17: نقش و جایگاه معلّم در ارتباط با علم نافع

  • تضاد سطحی‌نگری با دین‌داری

  • نقش اساسی معلّم در ارتباط با علم نافع

  • چگونگی تثبیت علم در قلب

  • تأثیرات منفی امتحانات علمی به شیوۀ امروزی و ارائه راه‌کار مناسب

  • ضرر کتمان علم نافع

  • بررسی موضوع «دریافت مزد در قبال یاد دادن علم»

  • اهمّیت انتخاب معلّم و بررسی شرایط آن

  • خطرات و آسیب‌های معلمین بی‌تخصص در عرصۀ رسانه و برنامه‌های نمایشی و هنری

  • تأمّل در مفهوم «تعادل» بعنوان یکی از ویژگی‌های معلّم خوب

جلسه 18: ارتباط درست با رخا (گشایش)

  • جایگاه صفات ظاهری و صفات باطنی در خطبۀ همام

  • منظور از یکسان بودن حال متقین در بلا و رخا چیست؟

  • چرا بعضی‌ها تا بلا نباشد از شادی‌ها نمی‌توانند لذت ببرند؟

  • علّت دوام شادی متقین در مواجه با نعمت‌ها چیست؟

  • چگونه می‌توان با «رخا» رابطۀ درستی برقرار کرد؟

جلسه 19: رفتار های غلط در هنگام رخا (گشایش) و راه رسیدن به تعادل روحی

  • 1. اهمیّت اصلاح شخصیت و رابطة آن با بحث ایمان

  • 2. آثار بحث اصلاح شخصیت

    • روشن شدن جایگاه ایمان

    • ایجاد امید

    • ایجاد برنامه

  • 3. رابطة بی‌شخصیتی انسان با جزع و فزع نمودنِ در سختی‌ها

  • 4. رابطة شکر و بلا در کلام علی‌(ع)

جلسه 20: رفتارهای غلط و درست در هنگام گرفتاری (بلا) و شناخت انگیزه های آن

  • 1. انگیزه‌های برخورد درست با گرفتاری (بلا)

    • انگیزه عاشقانه

    • انگیزه ایمانی

    • انگیزه اخلاقی

    • انگیزه عقلانی

  • 2. علّت بالا رفتن آمار طلاق

  • 3. دو عامل مهمّ کم تحملی در گرفتاری (بلا)

    • الف. مقصر دانستن دیگران در هنگام گرفتاری

      • ب. بدون گرفتاری (بلا) دیدن دیگران

  • 4. بررسی دشمنان سه‌گانۀ مؤمن

  • 5. تأثیر کربلای حسینی در تحمل گرفتاری (بلا

جلسه 21: صبر بر بلاء،شرح عبارت «نزلت انفسهم منهم فی البلاء کالتی نزلت فی الرخاء»

  • راه‌های ایجاد تعادل در هنگام بلاء

    • 1. حفظ تعادل در هنگام رخاء

    • 2. عاشقی

    • 3. ایمان

    • 4. بلاء را از خدا دانستن

    • 5. بلاء را لازمه رشد معنوی دانستن

    • 6. اخلاق (زندگی اخلاقی)

    • 7. تنها ندیدن خود در بلاء

    • 8. زندگی و تحلیل عقلانی داشتن

    • 9. بلا را لازمه لقاءالله دانستن

    • 10. تعریف بلاء و فلسفه آن برای خود

جلسه 22: دینداری فعالانه و دینداری منفعلانه، شرح عبارت «خوفا من العقاب و شوقا الی الثّواب»

  • ویژگی‌های دینداری فعالانه و منفعلانه

  • کسیکه دینداری فعالانه دارد، اشتیاق به مرگ هم دارد

  • راه‌های فعالانه دینداری کردن

  • أثیر خوف و شوق بر دینداری فعالانه

  • کبریایی خدا و دینداری فعالانه

جلسه 23: شناخت خوف و شوق و اهمّیت هریک، شرح عبارت «شوقا الی الثّواب و خوفا من العقاب»

  • آثار خوف و شوق معنوی در سرگرمی و دل‌مشغولی

    • سرگرم شدن روح

    • سر نرفتن حوصله

    • به پرواز در آمدن روح

    • گرم شدن زندگی

  • اولویت شوق و اولیت خوف

    • ترس مانع هرزگی و پراکندگی است

    • خوف باعث آمادگی برای شوق است

  • تفاوت‌های خوفِ مقدمه شوق و خوفِ نتیجة شوق

    • ترس از کم گذاشتن برای خدا

    • ترس از دست دادن خدا

    • ترس از دیر رسیدن

    • ترس از خوب نرسیدن

    • ترس از قهر او

  • معنای شوق به ثواب

  • معنای ثواب و آثار ثواب خواستن از خدا

جلسه 24: هدف خلقت؛ تسبیح خدا، شرح فراز «عظم الخالق فی انفسهم فصغر مادونه فی اعینهم»

  • دین حداقلی، دین نیست

  • آثار دین حداقلی

    • لذّت نبردن از دین و متنفر شدن از دین

    • متنفر کردن دیگران از دین

    • جذب شدن افراد محتاط به دین

    • عدم درک هدف خلقت

  • ما برای تحسین و تسبیح خدا آفریده شده‌ایم

  • تحسین خدا نه تصاحب خدا

  • نماز تمرین تسبیح خداست

  • صلوات بر اهل‌بیت، ادامه تسبیح خدا

  • تمام ذرّات مشغول تسبیح‌اند

  • فلسفه تسبیح چیست؟

  • درک حقیقت خوب بودن لازمه تسبیح است

  • کسیکه زیبایی خدا را تسبیح کند، چیز دیگری را تحسین نمی‌کند

جلسه 25: شناخت خدا در دل و نتایج آن،شرح عبارت «عظم الخالق فی انفسهم...»

  • درک عظمت خدا دارای اولویت و اولیت نسبت به عشق به خدا است.

  • چه نگاهی نسبت به دنیا داشته باشیم؟

  • معیار صغیر بودن دنیا در چشم انسان

  • انجام کار دنیا در عین مهم ندانستن آن

  • نتیجه عظمت یافتن خدا در دل

  • بهشت یعنی پیش خدا بودن

  • علّت فوت همّام: دیدن اقتدار خدا در اهل تقوا

  • برای ترس از جهنّم چه باید کرد؟

جلسه 26: حقیقت خوبی «و لو لا الاجل الذی...فهم فیها معذبون»

  • 1. آثار نگاه حداقلی به دین

  • تحمل نمودن اجباری دین

  • فراری شدن دیگران از دینداری ما

  • جذب شدن آدم‌های جسور به دین ما

  • درک نکردن هدف خلقت خودمان

  • 2. دین برای چیست؟

  • 3. فرق آدم‌هایی که دنبال تصاحب همه چیزند حتی خدا! با کسی که به تحسین خدا مشغول است!

  • 4. درک خوبی و ارتباط آن با تسبیح و تقدیس خداوند

  • 5. چرا اهل تقوا غیر خدا در نظرشان کوچک است؟

  • 6. ارتباط کربلا با درک خوبی و بدی

جلسه 27: انواع حزن، شرح فراز «قلوبهم محزونه»

  • مروری بر فرازهای گذشته خطبة همّام

  • زیبایی موسیقی موجود در خطبه

  • اهمیّت حزن و نادر بودن روایات مربوط

  • غصّه خوردن برای دنیا و راه درمان آن

  • انواع حزن (غم)

    • حزن مرضی (مانند حسادت)

    • غم طبیعی

    • غم معنوی (عرفانی)

  • ویژگی‌های غم معنوی (آثار)

    • جدا نشدن از شادی

    • کم نشدن انگیزه

    • کم نشدن دقت در زندگی

/ 0 نظر / 42 بازدید